به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، آیتالله علمالهدی، نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی، در روضه خانگی شام شهادت حضرت جوادالائمه(علیهالسلام) با تسلیت سالروز شهادت جانگداز میوه دل امام هشتم، حضرت جوادالائمه(ع)، به تبیین حقیقت امامت و جایگاه این امام همام پرداخت.
وی با اشاره به ضرورت شناخت عظمت امام جواد(علیهالسلام) اظهار داشت: شناخت عظمت آن حضرت در پرتو فهم یک واقعیت بنیادین اعتقادی امکانپذیر است. در مباحث کلامی گاه این پرسش مطرح میشود که امامت انتخابی است یا انتصابی؛ در حالی که اگر با دقت به حقیقت امامت بنگریم، درمییابیم که امامت نه انتخابی است و نه انتصابی، بلکه امری ساختاری است. خداوند متعال امام را برای امامت ساخته است؛ امام موجودی است که از آغاز با نظامی خاص در سازمان روحی و روانی خویش آفریده شده تا بشر را هدایت و رهبری کند.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی افزود: امام مظهر عظمت الهی است و خدای متعال برای مظهر عظمت خود ساختاری ویژه قرار داده است. مسئله امامت به این معنا نیست که امام گزینهای در میان گزینههای متعدد باشد تا یا امام پیشین او را نصب کند یا مردم او را برگزینند. حقیقت آن است که خداوند امام را برای امامت خلق کرده و این مقام، برخاسته از ساختار وجودی اوست.
وی در تبیین این معنا به آیه شریفه «وَإِذِ ابْتَلَیٰ إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا» اشاره کرد و گفت: پس از آنکه حضرت ابراهیم(علیهالسلام) آزمایشهای الهی را به کمال رساند، خداوند به او فرمود: «من تو را امام مردم قرار دادم». بحث در این است که این جعل، تشریعی است یا تکوینی؟ اگر جعل را تشریعی بدانیم، به این معناست که ابراهیم(علیهالسلام) تا پیش از آن امام نبود و از آن پس به مقام امامت رسید؛ در حالی که آن حضرت پیش از این نیز در عرصه توحید، هدایت انسانها، مبارزه با نمرود و مقابله با بتپرستی، نقش رهبری داشت. بنابراین، این جعل به معنای ایجاد یک خاصیت در ساختار وجودی ابراهیم(علیهالسلام) پس از طی مراحل آزمایش است؛ یعنی امامت، حقیقتی تکوینی و ساختاری است.
امامت ساختاری و جلوه آن در سیره امام جواد(علیهالسلام)
آیتالله علمالهدی ادامه داد: شاهد روشن بر ساختاری بودن امامت، امامت وجود مقدس حضرت جوادالائمه(علیهالسلام)، امام هادی(علیهالسلام) و امام عصر(عجلاللهتعالیفرجهالشریف) است که در سنین کودکی به مقام امامت رسیدند. اگر امامت امری انتخابی یا صرفاً انتصابی بود، لازم بود امام مراحلی از تکامل اجتماعی را طی کند تا از نگاه مردم به عنوان رهبر شناخته شود یا در شرایطی خاص به مقام نصب برسد؛ در حالی که امامت یک ساختار است.
وی تصریح کرد: امام جواد هشتساله در حقیقت امامت، هیچ تفاوتی با امام صادق شصتوپنجساله ندارد. تمامی ویژگیهای امامت در هر دو وجود مقدس به صورت کامل تحقق دارد. سن و سال در ساختار امامت نقشی ندارد، زیرا این مقام بر پایه جعل تکوینی و ساختار الهی استوار است.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی خاطرنشان کرد: پس از شهادت امام رضا(علیهالسلام)، هنگامی که مسئله امامت حضرت جواد(علیهالسلام) مطرح شد ـ امری که پیشتر توسط خود امام هشتم(علیهالسلام) اعلام شده بود ـ برخی در پذیرش این موضوع دچار تردید شدند؛ چرا که تصور نمیکردند کودکی هشتساله عهدهدار مقام امامت شود. بسیاری گمان میکردند سفر امام رضا(علیهالسلام) به خراسان سالیان طولانی به درازا انجامد و در گذر زمان، حضرت جواد(علیهالسلام) به سنین بالاتری برسند و سپس به امامت نائل شوند.
وی افزود: هنگامی که در سن هشتسالگی، امامت آن حضرت بر اساس وصیت امام هشتم(علیهالسلام) اعلام شد و شیعیان برای بیعت مراجعه کردند، پذیرش این امر برای برخی آسان نبود. از اینرو به بزرگان، فقها، محدثان و عالمان مراجعه کردند تا حقیقت مسئله را دریابند.
آیتالله علمالهدی، در ادامه سخنان خود با اشاره به شواهد تاریخی درباره امامت حضرت جوادالائمه(علیهالسلام) اظهار داشت: یونس بن عبدالرحمن از اصحاب ممتاز و مورد اعتماد اهلبیت(علیهمالسلام) بود که محضر امام صادق(علیهالسلام)، امام موسی کاظم(علیهالسلام) و امام رضا(علیهالسلام) را درک کرده بود. او در میان شاگردان امام صادق(علیهالسلام) جایگاه ویژهای داشت و حتی درباره او از امام صادق(علیهالسلام) سؤال شد و آن حضرت وثاقت و درستی او را تأیید کردند.
وی افزود: پس از شهادت امام رضا(علیهالسلام)، یونس بن عبدالرحمن که در سنین کهنسالی قرار داشت، از کوفه به مدینه آمد و در محضر امام جواد(علیهالسلام) ـ که در آن زمان هشت سال داشتند ـ حاضر شد. از او پرسیده شد که با توجه به درک محضر سه امام و جایگاه علمیاش، آیا امامت این کودک هشتساله را تأیید میکند یا خیر. یونس بن عبدالرحمن برای اطمینان، مسائل فراوانی از امام جواد(علیهالسلام) پرسید و پس از طرح پرسشهای متعدد اعلام کرد پاسخهایی که از امام جواد(علیهالسلام) شنیده، همان پاسخهایی است که پیشتر از امام صادق(علیهالسلام) دریافت کرده بود؛ بدون هیچ تفاوتی. از اینرو تصریح کرد که این جایگاه، همان مقام امامت است.
جلوههای علمی امام جواد(علیهالسلام) و اثبات امامت در سنین کودکی
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی ادامه داد: در دوران حیات امام رضا(علیهالسلام) نیز نمونههایی از جایگاه علمی امام جواد(علیهالسلام) آشکار شد. نقل شده است که یکی از شیعیان یمن برای دیدار امام رضا(علیهالسلام) به مدینه آمد، اما به او گفتند آن حضرت به خراسان رفتهاند. هنگامی که وارد خانه امام شد، جمعی از بزرگان را دید که در مجلس حضور داشتند. در این میان نوجوانی وارد مجلس شد و حاضران با احترام ویژه از او استقبال کردند. آن نوجوان امام جواد(علیهالسلام) بود. آن حضرت پیش از طرح پرسشها، نام فرد یمنی و امانتهایی را که از سوی شیعیان آورده بود بیان کردند و سپس مسائل او را نیز پیش از طرح سؤال پاسخ دادند.
آیتالله علمالهدی افزود: از سوی دیگر، علی بن جعفر ـ فرزند امام صادق(علیهالسلام) و از بزرگان خاندان اهلبیت(علیهمالسلام) ـ با وجود کهولت سن، هنگامی که امام جواد(علیهالسلام) وارد مسجدالنبی میشدند، برای احترام به آن حضرت از جای خود برمیخاست، به استقبال میرفت و دست ایشان را میبوسید و امامت ایشان را به شیعیان معرفی میکرد. این رفتار نشاندهنده پذیرش جایگاه امامت آن حضرت از سوی بزرگان خاندان اهلبیت(علیهمالسلام) بود.
وی خاطرنشان کرد: با آغاز امامت امام جواد(علیهالسلام)، دستگاه بنیعباس تلاش کرد این موضوع را زیر سؤال ببرد و چنین القا کند که پذیرش امامت ایشان از سوی شیعیان ناشی از تعصبات قومی است. در همین راستا، مأمون عباسی کوشید با طرح مناظرات علمی، توانایی علمی امام جواد(علیهالسلام) را به چالش بکشد. از جمله مناظرهای میان آن حضرت و یحیی بن اکثم، قاضیالقضات بغداد، ترتیب داده شد.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی ادامه داد: در این مناظره، یحیی بن اکثم پرسشی فقهی درباره حکم شکار در حال احرام مطرح کرد؛ مسئلهای که تصور میکرد پرسشی ساده است. اما امام جواد(علیهالسلام) با طرح احتمالات متعدد درباره شرایط مختلف این عمل ـ از جمله نوع احرام، نوع شکار، زمان انجام آن، تکرار یا عدم تکرار صید و مکان وقوع آن ـ مسئله را به شاخههای گوناگون تقسیم کردند؛ بهگونهای که یحیی بن اکثم در پاسخ درماند و از ادامه بحث بازماند.
آیتالله علمالهدی افزود: سپس امام جواد(علیهالسلام) خود پرسشی مطرح کردند و حالتی را بیان فرمودند که در آن زن و شوهری در فاصله زمانی کوتاه چند بار بر یکدیگر حلال و سپس حرام میشوند. یحیی بن اکثم از پاسخ درماند و مجلس را ترک کرد. در ادامه، امام جواد(علیهالسلام) خود پاسخ را بیان کردند و با توضیح احکام طلاق، رجوع و کفاره، مسئله را تبیین فرمودند و بدین ترتیب توان علمی آن حضرت در برابر همگان آشکار شد.
وی تأکید کرد: این رخدادها نشان داد که امامت امری ساختاری و الهی است؛ مقامی که خداوند متعال برای امام قرار میدهد و سن و سال در آن نقشی ندارد. امام، مظهر عظمت الهی است و خداوند او را برای هدایت و رهبری جامعه میسازد؛ از همین رو امام هشتساله و امام شصتوپنجساله در حقیقت امامت تفاوتی ندارند، زیرا امامت حقیقتی الهی و ساختاری است.
آیتالله علمالهدی، در ادامه سخنان خود با اشاره به برخی شایعات مطرحشده در فضای عمومی اظهار داشت: در فرهنگ شیعه، مسئله امامت و رهبری هرگز به معنای رهبری موروثی نیست و چنین برداشتی با مبانی اعتقادی شیعه سازگار نیست. گاهی در برخی محافل یا در فضای رسانهای، شایعاتی درباره انتخاب رهبر یا موضوعات مرتبط با آن مطرح میشود، در حالی که این سخنان با واقعیتهای موجود همخوانی ندارد.
وی با اشاره به جایگاه علمی رهبر معظم انقلاب اسلامی افزود: شخصیت علمی و فقاهتی رهبر معظم انقلاب از سالها پیش برای حوزههای علمیه و اهل علم شناخته شده بود. درس خارج فقه ایشان در قم سالیان متمادی مورد توجه فضلا و طلاب قرار داشت و جایگاه اجتهادی ایشان برای اهل فن تثبیت شده بود.
آیتالله علمالهدی ادامه داد: چند سال پیش در جلسهای علمی در محضر رهبر شهید انقلاب، بحثی فقهی میان ایشان و حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای مطرح شد. در آن جلسه تسلط ایشان بر ادله فقهی و قدرت استدلال علمی بهگونهای بود که توان اجتهادی و فقاهتی ایشان برای بنده آشکار شد. علاوه بر توان علمی، از نظر تقوا و عدالت نیز شخصیتی ممتاز و بیاعتنا به هواهای نفسانی دارند.
ضرورت بصیرت در مواجهه با شایعات
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با اشاره به برخی شایعات درباره فعالیتهای علمی مقام معظم رهبری در حوزه علمیه گفت: در مقاطعی مطرح شد که برگزاری درس خارج ایشان با اهداف سیاسی صورت میگیرد، در حالی که این قضاوتها نادرست است. حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای سالها در کنار رهبر شهید انقلاب در عرصههای مدیریتی، سیاسی و مشورتی حضور داشتهاند، و از نزدیک شاهد تعهد، تقوا و دلسوزی ایشان بودهاند.
وی خاطرنشان کرد: حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای که سالها در عرصههای مختلف مدیریتی و سیاسی در کنار رهبر شهید انقلاب فعالیت داشتهاند و در بسیاری از مسائل مورد مشورت قرار میگرفتهاند، طبیعتاً از شناخت عمیقتری نسبت به مسائل برخوردارند. از اینرو قضاوتهای شتابزده یا مبتنی بر شایعات نمیتواند معیار درستی برای تحلیل این موضوعات باشد.
آیتالله علمالهدی تأکید کرد: همانگونه که در طول تاریخ درباره امامت اهلبیت(علیهمالسلام) نیز شبهاتی مطرح میشد، امروز نیز جامعه شیعه نیازمند بصیرت و توجه دقیق به مسائل است. اگر انسان در قضاوتهای خود به جای بررسی دقیق و مبتنی بر حقیقت، بر اساس شایعات یا تمایلات شخصی تصمیم بگیرد، ممکن است به باورهای دینی و اعتقادی خود آسیب وارد کند.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با تأکید بر ضرورت هوشیاری در برابر فضاسازیها اظهار داشت: جامعه اسلامی باید با بصیرت، دقت و مسئولیتپذیری با مسائل اجتماعی و سیاسی مواجه شود و مسیر خود را بر اساس معیارهای دینی و رضای الهی ادامه دهد.
آیتالله علمالهدی، در ادامه سخنان خود با اشاره به شخصیت شهید آیتالله سیدابراهیم رئیسی اظهار کرد: برای آنکه از این محفل نیز خیری و بشارتی به روح آن مرحومه و همچنین به روح و فتوح آیتالله شهید رئیسی نثار شود و در این عرض ارادتی که به ساحت مقدس امام جواد(علیهالسلام) داریم، یاد و نام این شهید بزرگوار نیز گرامی داشته شود، لازم است به نکتهای درباره مقام علمی و معنوی ایشان توجه شود.
وی افزود: گاهی درباره شخصیت افراد، به سبب ممتاز شدن برخی ویژگیها، برخی ابعاد دیگر شخصیت آنان کمتر مورد توجه قرار میگیرد. درباره شهید آیتالله رئیسی نیز آنچه امروز در کشور بیش از همه شناخته شده، روحیه عملیاتی، تلاش میدانی و خدمات گسترده ایشان به مردم است؛ بهویژه روحیهای که در خدمترسانی و توجه به محرومان و محرومیتزدایی از خود نشان دادند.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی ادامه داد: در حالیکه این روحیه خدمتگزاری خستگیناپذیر، ریشه در بنیانهای عمیق معنوی و اعتقادی انسان دارد. اگر این ریشههای معنوی در عمق باورها و اعتقادات فرد وجود نداشته باشد، انسان نمیتواند با چنین روحیهای وارد میدان خدمت شود و با این میزان از ایثار و ازخودگذشتگی به مردم خدمت کند. آنچه شهید رئیسی را در این مسیر استوار نگه میداشت، شخصیت معنوی و باطنی ایشان بود.
وی تصریح کرد: کسی که در مسیر خدمت به مردم با انواع اهانتها، بدگوییها و تخریبها روبهرو شود، خدمات ارزشمند او نادیده گرفته شود و حتی در فضای مجازی دستاوردهای او به نام دیگران ثبت شود، اما همچنان خسته نشود و با همان انگیزه به مسیر خدمت ادامه دهد، قطعاً باید از ریشهای عمیق در ایمان و باورهای دینی برخوردار باشد. چنین روحیهای بدون پشتوانه اعتقادی و معنوی شکل نمیگیرد.
اخلاص، تقوا و فقاهت؛ ارکان شخصیت شهید آیتالله رئیسی
آیتالله علمالهدی با اشاره به ابعاد مختلف شخصیت شهید آیتالله رئیسی گفت: در شخصیت ایشان مجموعهای از ویژگیهای شاخص در کنار یکدیگر جمع شده بود. نخست اخلاص کمنظیر ایشان بود. از آغاز مسئولیتهای ایشان، از زمانی که دادستان انقلاب تهران شدند ـ در دورانی که ترورهای منافقین در کشور به اوج رسیده بود ـ فعالیتهای مؤثر و ابتکارهای قابل توجهی برای مقابله با این جریان انجام دادند.
وی افزود: با اقداماتی که ایشان با همکاری نیروهای سپاه انجام دادند، ظرف مدت کوتاهی موج گسترده اقدامات تروریستی منافقین در تهران مهار شد؛ اما با وجود اهمیت این اقدام، ایشان هرگز در طول سالهای مسئولیت خود حتی یکبار نیز این موضوع را مطرح نکردند و آن را به عنوان یک کار شخصی بازگو نکردند.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی ادامه داد: در دوران جوانی نیز دو مأموریت بسیار مهم از سوی حضرت امام خمینی(ره) به ایشان واگذار شد؛ مأموریتهایی که در آن زمان با وجود سن کم ایشان ـ حدود بیستوسه یا بیستوچهار سالگی ـ به دلیل اعتماد کامل امام راحل به ایشان سپرده شد. با این حال، ایشان تا پایان عمر حتی یکبار نیز درباره جزئیات آن مأموریتها سخنی نگفتند و حتی خانواده خود را نیز از آن مطلع نکردند. این روحیه، نشاندهنده اخلاص عمیق ایشان بود؛ زیرا کار را صرفاً برای خدا انجام میدادند و هرگز به دنبال بیان یا مطرح کردن آن نبودند.
وی افزود: در کنار این اخلاص، تقوای فردی ایشان نیز بسیار ممتاز بود. در تمام زندگی خود مقید بودند حتی یک کلمه خلاف واقع یا سخن نادرست از ایشان صادر نشود و نسبت به مسائل شرعی و اخلاقی نهایت دقت را داشتند.
آیتالله علمالهدی خاطرنشان کرد: علاوه بر اخلاص و تقوا، شهید آیتالله رئیسی از استعداد علمی بالایی نیز برخوردار بود. ایشان هم در تحصیلات حوزوی و هم در تحصیلات دانشگاهی در رشته فقه و اصول به جایگاه علمی قابل توجهی دست یافتند و همین جایگاه علمی سبب شد که به عنوان یکی از فقهای مجلس خبرگان رهبری انتخاب شوند.
وی تصریح کرد: هنگامی که در شخصیت یک انسان سه عنصر مهم فقاهت، تقوا و اخلاص در کنار یکدیگر قرار گیرد، طبیعی است که چنین فردی در هر مسئولیتی که قرار گیرد با قدرت، انگیزه و خستگیناپذیری به خدمت ادامه میدهد. حتی اگر در برابر او بیمهریها، اهانتها یا بدگوییهایی نیز صورت گیرد، این امور نمیتواند در اراده او برای خدمت خللی ایجاد کند.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی ادامه داد: اگر در عرصه اجتماعی و سیاسی کشور، معیار انتخاب مدیران بر اساس تقوا، اخلاص و شخصیت دینی باشد، بسیاری از مشکلات جامعه برطرف خواهد شد؛ اما اگر معیارها به سمت قدرتطلبی، رقابتهای سیاسی، حزبگرایی و منافع جناحی سوق پیدا کند، طبیعی است که جامعه با نابسامانیهای مدیریتی روبهرو خواهد شد.
وی با اشاره به جایگاه ولایت در نظام اسلامی گفت: نظام مقدس جمهوری اسلامی ادامه جریان ولایت و امامت است؛ جریانی که در آن هدایت جامعه بر اساس معیارهای الهی شکل میگیرد. در دوران غیبت نیز جامعه اسلامی به فقهای جامعالشرایط ارجاع داده شده است؛ کسانی که اگرچه معصوم نیستند، اما از نظر تقوا، اخلاص و فقاهت به این مقام نزدیکترند و مسئولیت هدایت جامعه را بر عهده میگیرند.
آیتالله علمالهدی افزود: در حقیقت تا زمانی که اراده حضرت ولیعصر(عج) نباشد، در این نظام کسی به مقام رهبری نخواهد رسید. اسباب و مقدمات به گونهای فراهم میشود که افراد در برابر یک واقعیت روشن قرار میگیرند. در انتخاب رهبر شهید انقلاب پس از رحلت امام خمینی(ره) نیز چنین شرایطی شکل گرفت و اکثریت قاطع اعضای مجلس خبرگان به ایشان رأی دادند.
وی در ادامه با اشاره به نامه شریف امام عصر(عج) به شیخ مفید گفت: در آن نامه حضرت میفرمایند: «إِنّا غَیْرُ مُهْمِلِینَ لِمُراعَاتِکُمْ وَلا نَاسِینَ لِذِکْرِکُمْ»؛ ما در رعایت حال شما کوتاهی نمیکنیم و یاد شما را فراموش نخواهیم کرد. این بیان شریف برای جامعه مؤمنان مایه اطمینان و آرامش است و نشان میدهد که در همه شرایط، جامعه اسلامی تحت عنایت حضرت قرار دارد.
وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به مظلومیت برخی از ائمه اطهار(علیهمالسلام) اظهار کرد: در میان ائمه(علیهمالسلام)، مظلومیت دو امام بزرگوار جلوهای خاص دارد؛ یکی امام حسن مجتبی(علیهالسلام) و دیگری امام جواد(علیهالسلام). بسیاری از انسانها هنگامی که در زندگی اجتماعی با مشکلات و سختیها مواجه میشوند، با بازگشت به محیط خانواده آرامش مییابند؛ اما این دو امام بزرگوار در شرایطی زندگی میکردند که حتی در محیط خانه نیز با دشمنی و توطئه مواجه بودند.
آیتالله علمالهدی افزود: درباره امام جواد(علیهالسلام) نیز نقل شده است که سرانجام با دسیسههای سیاسی و با زهر به شهادت رسیدند و در این مسیر مظلومیتهای فراوانی را تحمل کردند. این مصائب، یادآور مظلومیت خاندان پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) در طول تاریخ است و دلهای مؤمنان را متوجه عظمت و جایگاه والای اهلبیت(علیهمالسلام) میسازد.
نظر شما